ایران و پاکستان به دنبال تسهیل تجارت مرزی
پیشنهاد ایجاد یک کریدور سبز برای انتقال الکترونیکی اسناد گمرکی میان ایران و پاکستان، در شرایطی مطرح شده که فعالان اقتصادی دو کشور با مجموعه‌ای از موانع گمرکی، بانکی و لجستیکی مواجه‌اند.
این پیشنهاد در دیدار صمد حسن‌زاده، رئیس اتاق ایران، با عمران احمد صدیقی، سفیر پاکستان در تهران، مطرح شد.
محور اصلی این دیدار، بررسی راه‌های کاهش موانع تجاری و ایجاد سازوکارهای عملی برای افزایش همکاری میان بخش خصوصی دو کشور بود.
رئیس اتاق ایران معتقد است تفاوت در سازوکارهای گمرکی، روند تجارت میان دو کشور را کند کرده و هزینه مبادلات را افزایش داده است.
از نگاه بخش خصوصی، مشکل تجارت ایران و پاکستان تنها به حجم مبادلات محدود نمی‌شود، بلکه سرعت، قابلیت پیش‌بینی و هزینه انتقال کالا نیز به یکی از چالش‌های اصلی تبدیل شده است.
گلوگاه‌های تجارت ایران و پاکستان
حسن‌زاده در این نشست به مشکلاتی از جمله نبود سازوکارهای مالی کارآمد، مسائل مربوط به استاندارد و قرنطینه و توقف طولانی‌مدت کانتینرهای ایرانی در بندر کراچی اشاره کرد.
به گفته او، رسوب کانتینرها و طولانی شدن فرآیند ترخیص کالا، در کنار محدودیت‌های حمل‌ونقل ریلی و جاده‌ای، هزینه قابل‌توجهی به فعالان اقتصادی تحمیل کرده است.
تعدد فرآیندهای کنترلی، تکرار آزمایش‌ها و کمبود زیرساخت‌های لجستیکی در برخی مرزها نیز از دیگر موانعی است که در این نشست مورد توجه قرار گرفت.
تغییر مقررات گمرکی بدون اطلاع‌رسانی کافی نیز می‌تواند برای فعالان اقتصادی، ریسک و هزینه پیش‌بینی‌نشده ایجاد کند.
رئیس اتاق ایران همچنین نبود یک مرجع مشخص برای رسیدگی به اختلافات تجاری در پاکستان را از دیگر مشکلات موجود دانست.
او پیشنهاد کرد سازوکاری مشخص برای رسیدگی به اختلافات و پیگیری اجرای توافقات میان دو کشور ایجاد شود.
کریدور سبز چه مشکلی را حل می‌کند؟
پیشنهاد ایجاد کریدور سبز مرزی را می‌توان تلاشی برای عبور تجارت دو کشور از بخشی از فرآیندهای سنتی و زمان‌بر گمرکی دانست.
انتقال الکترونیکی اسناد می‌تواند بخشی از فرآیندهای اداری را سریع‌تر کند و در صورت هماهنگی میان دو طرف، امکان بررسی اطلاعات کالا پیش از رسیدن محموله به مرز را فراهم سازد.
البته موفقیت چنین سازوکاری صرفاً به دیجیتالی شدن اسناد وابسته نیست.
هماهنگی مقررات، پذیرش متقابل اسناد، استانداردها و رویه‌های بازرسی نیز باید همزمان میان دو طرف هماهنگ شود.
در غیر این صورت، کریدور سبز ممکن است تنها بخشی از زمان اداری تجارت را کاهش دهد، در حالی که گلوگاه‌های اصلی در حمل‌ونقل، ترخیص و انتقال مالی همچنان باقی بمانند.
پاکستان؛ از گمرک تا تهاتر
سفیر پاکستان در تهران نیز بر آمادگی کشورش برای رفع بخشی از موانع موجود تأکید کرد.
عمران احمد صدیقی اعلام کرد امکان فعالیت مرزهای دو کشور به صورت ۲۴ ساعته و هفت روز هفته وجود دارد و این موضوع می‌تواند ظرفیت همکاری بخش خصوصی را افزایش دهد.
او همچنین از پیشنهاد هماهنگی و یکسان‌سازی امور گمرکی میان دو کشور خبر داد.
در حوزه مالی نیز، با توجه به محدودیت‌های بانکی، موضوع تهاتر به‌عنوان یکی از گزینه‌های قابل بررسی مطرح شده است.
به گفته سفیر پاکستان، برخی موانع بانکی و ترانزیتی به تصمیماتی فراتر از اختیار سفارت یا دولت‌ها نیاز دارند.
از همین رو، توسعه سازوکارهای جایگزین مالی می‌تواند برای استمرار تجارت دو کشور اهمیت داشته باشد.
بندر کراچی؛ یکی از نقاط حساس تجارت
یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده در این دیدار، مشکل انباشت کانتینرها در بندر کراچی بود.
سفیر پاکستان از تعریف یک کانال سبز و سازوکار گمرکی مشترک با ایران برای کاهش این مشکل خبر داد.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که هرگونه افزایش زمان توقف کالا در بنادر، مستقیماً هزینه نهایی تجارت را افزایش می‌دهد.
برای کالاهای فسادپذیر، مواد غذایی و محصولات صنعتی نیز تأخیر در ترخیص می‌تواند علاوه بر هزینه مالی، موجب کاهش ارزش اقتصادی محموله شود.
تجارت دو کشور فراتر از مرزها
در کنار مسائل گمرکی و ترانزیتی، دو طرف بر ظرفیت همکاری در حوزه‌های مختلف اقتصادی نیز تأکید کردند.
انرژی، پتروشیمی، صنایع غذایی، دارو، کشاورزی و ترانزیت از جمله حوزه‌هایی هستند که برای توسعه همکاری‌های مشترک مورد توجه قرار گرفته‌اند.
حامد عسگری، معاون امور بین‌الملل اتاق ایران، نیز عملیاتی شدن کریدور ترانزیتی میان دو کشور و کاهش هزینه انتقال کالا را از اولویت‌های همکاری با پاکستان عنوان کرد.
برگزاری نمایشگاه تخصصی صنایع غذایی در بندر کراچی در نوامبر ۲۰۲۶ نیز به‌عنوان یکی از فرصت‌های حضور فعالان اقتصادی ایرانی در بازار پاکستان مطرح شده است.
نگاه خبرشناس
پیشنهاد کریدور سبز میان ایران و پاکستان در ظاهر یک اقدام فنی در حوزه گمرک است، اما اهمیت آن فراتر از انتقال الکترونیکی اسناد قرار دارد.
تجارت میان دو کشور زمانی می‌تواند رشد پایدار داشته باشد که هزینه و زمان مبادله برای فعال اقتصادی قابل پیش‌بینی باشد.
در شرایط فعلی، بخشی از مشکلات تجارت ایران و پاکستان نه از نبود ظرفیت اقتصادی، بلکه از اصطکاک در مسیر مبادله ناشی می‌شود.
توقف کالا، تعدد کنترل‌ها، ناهماهنگی مقررات، محدودیت‌های حمل‌ونقل و دشواری‌های بانکی، در نهایت قیمت تمام‌شده تجارت را افزایش می‌دهد.
بنابراین اگر کریدور سبز با هماهنگی واقعی گمرکی، تسهیل ترانزیت و اصلاح فرآیندهای مرزی همراه شود، می‌تواند از یک پیشنهاد اداری به یک ابزار واقعی برای توسعه تجارت تبدیل شود.
در غیر این صورت، دیجیتالی کردن اسناد به‌تنهایی نمی‌تواند گره‌های اصلی تجارت دو کشور را باز کند.
مسئله مهم‌تر برای ایران و پاکستان این است که توافق‌های موجود از سطح مذاکره و اعلام آمادگی به فرآیندهای اجرایی قابل اندازه‌گیری تبدیل شوند.
تشکیل جلسات فصلی برای پیگیری توافقات، تعیین مسئول مشخص برای رفع اختلافات و تدوین جدول زمانی اجرای همکاری‌ها، می‌تواند این فاصله را کاهش دهد.
در نهایت، کریدور سبز زمانی ارزش اقتصادی پیدا می‌کند که سبز بودن آن فقط به اسناد الکترونیکی محدود نباشد و کل مسیر تجارت، از مرز تا مقصد، سریع‌تر، شفاف‌تر و کم‌هزینه‌تر شود.
منبع اولیه: اتاق ایران
تنظیم و بازخوانی تحلیلی: خبرشناس
